Parasieten, ziektes en hun bestrijding

Parasieten

Luizen

Er zijn verschillende soorten luizen; blad-, dop-, schild- en wolluis. Allemaal zijn ze schadelijk voor vleesetende planten. Je zou denken die beestjes lopen vanzelf in de val, maar dat is niet zo.

Gelijk met de planten gaan in veel gevallen ook luizen en Thrips een soort winterrust in. Dit gebeurt als het kouder wordt dan +5ºC en ze overwinteren dan onder het grondoppervlak. Pas het volgend voorjaar als de temperatuur weer ruim boven de 5ºC komt dan komen de plaaggeesten weer tevoorschijn. Dus als de planten in het voorjaar weer gaan groeien komen de plaaggeesten ook weer.

Bestrijding

• Vaak helpt het om de plant een aantal uren onderwater te zetten. Dit is voor Dionaea's wat minder geschikt.
• Je hebt middelen die door het blad worden opgenomen, zodat bij herbesmetting van uitgekomen eitjes, ook deze luizen dan gepakt worden, omdat ze het gif vanuit de plant dan opnemen. Een voorbeeld van een dergelijk middel is "Calipso vloeibaar" van Bayer. Dat werkt tegen blad-, dop-, schild- en wolluis en bladetende kevers.
  Houd er wel rekening mee dat Calipso thiacloprid bevat, dit is een neonicotine die waarschijnlijk een medeoorzaak is van de bijensterfte. http://willemvandesanden.wordpress.com/tag/neonicotine/

Rupsen

Rupsen kunnen aan vele gewassen aanzienlijke schade veroorzaken. Planten in de kas worden gezocht door deze veelvraten, maar planten die buiten staan lopen veel meer gevaar om door rupsen als een lekkere maaltijd te dienen. Rupsen vinden elk bovengronds onderdeel van de planten lekker, behalve de vruchten en zaden, en hebben het niet gemunt op bepaalde onderdelen van onze planten.

Levenscyclus

De vlinders leven ongeveer 1 tot 2 weken. In die tijd leggen de vrouwtjes ongeveer 200 eitjes op de onder- of bovenzijde van de bladeren; afzonderlijk of in kleine groepjes van 3 tot 8 stuks. Na ruim een week kruipen de eerste rupsjes uit het ei. De rupsjes zijn ongeveer na 4 weken volgroeid, waarna zij zich verpoppen en na 2 weken zijn ze een vlinder en is de cyclus voltooid.

Waarnemen

Het schudden aan de planten doet de vlinders opvliegen en kunnen makkelijk gevangen worden als ze op een lage plaats gaan rusten. De rupsen zijn echter moeilijker te vinden. Je moet vooral op verborgen plaatsen zoeken, wat in feite onbegonnen werk is qua tijd. Dit kan zowel op het gewas zijn, in de spinsels tussen de bladeren en onder plastic gietgoten. Spinselresten, samengesponnen bladeren, uitwerpselen (vieze, bruine of zwarte bolletjes onderaan de plant of op de potgrond die de rupsen kaal eten) en vraat aan de planten vormen aanvullende aanwijzingen voor waar de rupsen verscholen zitten. Het zou niet onverstandig zijn om planten waar deze kenmerken opgemerkt zijn apart te houden om verdere aantasting van de rest van de kas of ruimte te voorkomen.

Bestrijding

• De bestrijding van rupsen is door hun verborgen levenswijze moeilijk uitvoerbaar. Gewasbeschermingsmiddelen bereiken de rupsen nauwelijks of niet. De bestrijding van de vlinder bied ook nauwelijks perspectief. Om de levenscyclus van de vlinder te verbreken, is het nodig om zeer frequent met gif te spuiten of met het vangen van de rupsen of vlinders met de hand. De vlinders kunnen namelijk binnen 24 uur nadat zij uit de pop gekropen zijn nieuwe eieren leggen. Er is bij de betere tuincentra een bus met gif te koop tegen rupsen.
• Feromoonvallen zijn mottenvangers die op het blauwe licht afkomen of op de lokstoffen. In de val zit een buisje met een lokstof die alleen mannelijke motten aantrekt. Er zijn speciale lokstoffen voor bepaalde soorten motten. Het voordeel van deze vallen is dat de vallen geen vrouwelijke motten aantrekt zodat er geen eieren geproduceerd worden. Veel kwekers gebruiken deze vanglampen.

Varenrouwmuggen

Ondanks dat dit een bekende plaag binnen de tuinbouw is, zijn er veel mensen die niet weten wat voor soort insect dit is, vooral onder de hobbisten. De volwassen diertjes zijn niet schadelijk, maar de larven wel. De larven kunnen flink wat schade veroorzaken bij pas verspeende plantjes, bijvoorbeeld. Ze tasten de wortels aan en vreten de wortels soms helemaal weg, waardoor de plantjes sterven. Tot voor kort tijd dacht men aan grondaaltjes, maar nu is duidelijk dat het om een ander insect gaat.

Het gaat om de varenrouwmug, met als latijnse naam Sciara prothalliorum. De volwassen beestjes zijn hele kleine mugjes die veel lijken op fruitvliegjes. Ze zijn familie van de welbekende huisvlieg. Maar de volwassen vliegjes komen niet op fruit af, maar zijn altijd rondom planten te vinden, met name zul je ze vaak op het grondoppervlak vinden. Een volwassen varenrouwmug leeft maar 1 week. Ze komen vaak op het grondoppervlak voor, waarbij ze veel over het grondoppervlak lopen. Na de paring leggen de vrouwtjes ca 100-150 eieren onder het grondoppervlak, die binnen 2 á 3 dagen uitkomen.

De larven leven net onder het grondoppervlak. Ze voeden zich voornamelijk met rottend organisch materiaal, algen en schimmels. Maar ook met wortels van onze planten! De ideale omstandigheden voor varenrouwmuggen is in een warme, vochtige kas. Ze komen ook in de buitenlucht voor, maar niet bij koude en droge omstandigheden, zoals tijdens de wintermaanden. Er is een manier om te zien of ze aanwezig zijn. De larven laten namelijk net als slakken een slijmspoor na op het grondoppervlak, welliswaar in mindere maten als slakken, maar wel duidelijk te zien.

Wouter Noordeloos heeft het volgende bij zijn 1-jarige Sarracenia plantjes waargenomen. 3 weken na het verspenen ontdekte hij dat de plantjes zich niet happy voelden. De groei bleef achterwege en de kleine bekertjes begonnen te verschrompelen. Na enig onderzoek heeft hij de grond bekeken en vond de daders. Hij zag de hele kleine doorzichtige wormpjes tussen de gronddeeltjes en de resten van de zaailingen. Ook bij volwassen planten van mexicaanse Pinguicula’s komt hij ze tegen. Daarbij eten ze niet alleen de wortels, maar ook van de bladeren die plat op het grondoppervlak liggen. Ze komen zo uit de grond en beginnen aan de onderkant van het blad te knagen, zodat ze niet zelf gepakt zullen worden. Ze maken hele kleine ronde gaatjes in de bladeren. Ze zullen zeker geen hele of complete bladeren opeten, maar een fraai gezicht is het niet.

Varenrouwmuggen zijn berucht bij o.a. kerststerren, orchideen, perkgoed en dus ook bij vleesetende planten.

Bestrijding

• Veel beroepskwekers gebruiken de bekende knalgele kleverige vangplaten om de volwassen muggen te pakken. Deze plastic platen zijn bij grotere tuincentra te krijgen. De gele vangplaten hang je een halve meter boven de planten of steek de vangplaat aan de zijkant van een pot. Je kan ook de kleverige vangplaat in je hand houden en net boven de planten heen en weer strijken zodat de varenrouwmuggen opvliegen en meteen gevangen worden op de kleverige platen.
• Kwekers gebruiken ook ze veel biologische bestrijders, zoals bepaalde soorten aaltjes, waarvan de larven eitjes leggen in de larven van varenrouwmuggen.
• Een andere methode voor vleesetende plantenliefhebbers is om verspreid over de kas een stel vleeseters neer te zetten die kleverige bladeren hebben zoals Drosera’s en Pinguicula’s. Je kan bijvoorbeeld goed de Drosera capensis hiervoor gebruiken. Zet deze tussen een stel Sarracenia’s om de volwassen muggen van de varenrouwmuggen te vangen. Pinguicula moranensis, Drosera aliciae en Drosera binata zijn ook goede kandidaten.
• Chemisch bestrijden is lastig en is voor de gezondheid van de planten niet aan te raden, omdat de planten altijd het werkende middel van het chemische middel gaan verteren en dan krijgen ze een behoorlijke tik.

Links

Interessante sites waar informatie te vinden is over Parasieten en ziekten:

• Beschrijving over varenrouwmuggen en de bestrijding: http://www.denhaan.nl/varenrouwmug.html